Tá an leathanach seo mar chuid den taispeántas An tAcht Oifigigh Cúirte 1926.
Fill ar an taispeántas
Cúirt Ghearr, cóngarach do Chluain Meala, an 19ú hAois
Bhí riarachán na gcúirteanna a fuarthas le hoidhreacht ón tréimhse réamh-neamhspleáchais ilroinnte, neamhéifeachtúil agus marcáilte ag pátrúnacht – breithiúnach agus polaitiúil - i ndéanamh ceapachán. Bhí riarachán agus soláthar foirne gan aon struchtúr lárnach bainistíochta. Bhí na dlínsí cúirte éagsúla ag feidhmiú faoi chórais earcaíochta, maoirseachta, tuarastail agus coinníollacha seirbhíse ar leithligh. Bhí barraíocht foirne sna cúirteanna níos airde agus bhí siad faoi bhrú mar thoradh ar dhúbailt gníomhaíochta riaracháin.
Cé gur éirigh leis an Acht Breithiúnais (Éire) 1877 dlínsí na n-uaschúirteanna a chomhaontú, agus gur thug sé stádas státseirbhíseach do chuid dá n-oifigigh, ní raibh rath iomlán ar chomhdhlúthú na n-oifigí a bhí ag tacú leis na cúirteanna sin. Faoi 1926, bhí riarachán na hArd-Chúirte fós roinnte ina oifigí speisialaithe éagsúla gan aon chlár lárnach trína bhféadfaí dlíthíocht a phróiseáil ón tús go dtí an deireadh. Ina ionad sin, bhí oifigí ar leith ag déileáil le pléadálacha, eascairí, breithiúnais, probháid, féimheacht, coimircithe cúirte, dlí muirí, cánachas costas, cuntais agus ábhair speisialaithe eile.
Is minic a bhí ar dhlíthithe gnó a dhéanamh le roinnt oifigí éagsúla, agus le cléirigh a bhí ceangailte ina n-aonar le breithiúna nó le cláraitheoirí, rud a chruthaigh castacht agus neamhéifeachtúlacht neamhriachtanach. Thug an Príomh-Bhreitheamh Hugh Kennedy faoi deara i 1926 go raibh ar chás aonair dul trí oifigí éagsúla ag céimeanna éagsúla, rud a léirigh nádúr útamálach an chórais riaracháin a fuarthas le hoidhreacht. Thug an Tiarna Glenavy - a bhí ina chathaoirleach ar an gCoiste Breithiúna a raibh sé de chúram air córas nua na gcúirteanna a dhearadh - le fios go raibh dúbailt oibre forleathan agus an iomarca foirne sna hoifigí. Rinne baill foirne i rannóga ar leithligh amhail Seansaireacht, Féimheacht agus Probháid obair den chineál céanna, agus mar thoradh air seo bhí forluí suntasach feidhmeanna ann.
Cé go raibh tús curtha ag Acht 1877 le hearcaíocht a chur in áit pátrúnachta do chléirigh shóisearacha trí scrúdú iomaíoch, chaomhnaigh sé cumhachtaí ceapacháin sealbhóirí oifige breithiúnacha sinsearacha — lena n-áirítear an Tiarna Seansailéir, Máistir na Rollaí, Leas-Seansailéir, Uachtaráin Rannóg agus Breithiúna Talún — i leith go leor oifigeachachtaí cúirte sinsearacha. Choinnigh na Breithiúna sinsearacha tionchar suntasach freisin ar shocruithe foirne, faoi réir cheadú an Státchiste, agus ghlac an Tiarna Seansailéir páirt i scálaí tuarastail a chinneadh d'oifigigh chúirte.
Mar thoradh air seo bhí ceapacháin bunaithe ar naisc phearsanta nó chlainne seachas ar fhiúntas. Chuir an córas pátrúnachta le tréimhsí seirbhíse neamhghnácha fada in oifig freisin. Cás suntasach amháin ab ea Hugh Doyle, Príomhchléireach Féimheachta, a chuaigh ar scor agus é 90 bliain d'aois tar éis 73 bliana de “sheirbhís neamhshampláilte”. Tar éis dó dul isteach sna cúirteanna agus é 17 mbliana d'aois in 1849, d'fhan Doyle i seirbhís ghníomhach go dtí gur forghabhadh na Ceithre Cúirteanna le linn an Chogaidh Chathartha.
Theip ar na hiarrachtaí chun deireadh a chur leis na cleachtais sin roimh an Neamhspleáchas.
Tháinig míshástacht atá ag dul i méid chun buaice nuair a ceapadh Coiste Waterfield in 1921 chun imscrúdú a dhéanamh ar eagrú agus ar fhoireann ranna dlí na hÉireann. Bhí a thuarascáil an-chriticiúil. D'aithin Tuarascáil Waterfield líon iomarcach ceapachán pátrúnachta, coinneáil oifigeach le tuarastail nach raibh in ann obair úsáideach a dhéanamh de bharr aoise, leibhéil tuarastail iomarcacha le haghaidh dualgais a bhí measartha beag, dúbailt feidhmeanna, urranna riaracháin ar leithligh “uiscedhíonacha” agus uaireanta oibre gearra. Cé gur ghlac Státchiste na Breataine leis an tuarascáil, chuir imeachtaí polaitiúla cosc ar chur i bhfeidhm substaintiúil, agus fuair Rialtas an tSaorstáit an córas neamh-athchóirithe le hoidhreacht.
Chuir an tAire Dlí agus Cirt Kevin O’Higgins a cháineadh féin in 1925 ar “foireann iomarcach, iomarcacht, drochaschur oibre agus pátrúnacht uileghabhálach” sna cúirteanna níos airde, agus ag an am céanna thug sé aitheantas d'ardchaighdeán go leor de na hoifigigh a earcaíodh trí scrúdú iomaíoch.
Chuaigh fadhbanna comhchosúla i bhfeidhm ar na cúirteanna íochtaracha. Cheap na breithiúna cléirigh na gCúirteanna Gearra don dúiche lena mbaineann agus bhí siad i seilbh oifige ar thoil na mbreithiúna agus an Tiarna Leifteanant. Shocraigh an Tiarna Leifteanant a dtuarastal ar mholadh na mbreithiúna, ag brath ar an ualach oibre. Cheap an Tiarna Leifteanant - sealbhóir oifige polaitiúla - Cléirigh na Corónach agus na Síochána. Cheap cathaoirleach na seisiún ceathrún Cláraitheoir Chúirt an Bhille Shibhialta nó, i gcás Bhaile Átha Cliath, Chorcaí agus na Gaillimhe, cheap Taifeadtóirí na gcathracha sin é, faoi réir fhormheas an Tiarna Seansailéara. Cheap Cléirigh na Corónach agus na Síochána a bhfoireann féin, faoi réir fhormheas an Tiarna Seansailéara freisin.
Bhí tionacht sách neamhchinnte. Bhí Cléireach na Corónach agus na Síochána i seilbh oifige ar feadh a shaoil, mura n-éireodh sé as oifig nó mura gcuirfeadh an Tiarna Seansailéir as oifig é mar gheall ar mhí-iompar nó éagumas. Bhí Cláraitheoir Chúirt an Bhille Shibhialta i seilbh oifige go dtí go bhfuair sé bás nó go n-éireodh sé as oifig, nó go dtí go bhfágfadh an cathaoirleach a cheap é a oifig, agus bhí sé inbhainte ag an Tiarna Seansailéir de rogha an dara duine.
